Enkola y’okulungamya emirundi gy’omuliro n’okutereka ebintu ebigatta

Enkola z’okutereka amaanyi ga bbaatulezikozesebwa kumpi mu bintu byonna eby’okukola amasannyalaze, okugatambuza n’okukozesa. Olw’obudde bwazo obutono obw’okuddamu, sipiidi y’okutereeza amangu n’obutuufu bw’okufuga obw’amaanyi, zireeta okugaziwa okunene n’okulongoosa mu nkola oba omulimu mu bitundu byonna eby’okukozesa.

Emisingi emikulu egya AGC mu Yuniti z’Amasannyalaze ag’Ebbugumu

Enkola y’okufuga otomatiki ku frequency n’amaanyi agakola mu nkola y’amasannyalaze eyitibwa Automatic Generator Control (AGC). Kitera okutegeeza okweyongera oba okukendeeza okw’otoma kw’ebiragiro by’omugugu ogugendereddwamu okukola yuniti butereevu nga kiyita mu kifo ekisindika emikutu gy’amasannyalaze okuyita mu nkola y’okufuga egabanyizibwa (DCS). Omulimu omukulu ogw’okukola yuniti.

Wansi w’ensonga y’okufulumya amaanyi g’amasannyalaze ag’omutindo ogwa waggulu-, AGC (Automatic Generation Control) ematiza enzikiriziganya y’ekiseera entuufu-ey’okugabibwa n’obwetaavu bw’amasannyalaze, era n’eddamu enkyukakyuka z’omugugu mu ddakiika ntono okutuuka ku ddakiika makumi, bwe kityo n’ebeera mu kulungamya kwa frequency ey’okubiri. Emirimu gyayo emikulu mulimu okukuuma frequency ya grid mu bbanga ly’ensobi erikkirizibwa, kwe kugamba, ensobi ya frequency-free adjustment; okufuga amaanyi g’okuwanyisiganya amatuufu ag’omukutu oguyungiddwa okukola okusinziira ku muwendo ogutegekeddwa; okufuga amaanyi g’amasannyalaze agawanyisiganyizibwa ag’omukutu oguyungiddwa mu kkomo eritegekeddwa; n’okukwasaganya amabibiro g’amasannyalaze (yuniti) abeetabye mu kulungamya okuva ewala okukola okusinziira ku nkola y’okugabanya ebyenfuna mu ngeri ennungi, okusobola okutumbula emigaso gy’omukutu, wansi w’ensonga y’okutuukiriza ebizibu by’obukuumi bw’omukutu, emirundi gy’amasannyalaze, n’enteekateeka y’okuwanyisiganya amasannyalaze ag’ebweru, bwe batyo ne beetaba mu kulungamya emirundi egy’okusatu.

Okukakasa nti enkola y’amasannyalaze ekola bulungi era mu ngeri ennywevu, waliwo ebyetaago ebigendereddwamu ku busobozi n’obusobozi obutereezebwa obwa yuniti ezikola amasannyalaze ezetaba mu mirimu gya AGC (Automatic Generation Control). Mu nkola y’amasannyalaze mu China, obusobozi obugereddwa obwa yuniti ezikola amasannyalaze ezetaba mu AGC okutwalira awamu bwetaagisa nti zikola ebitundu ebisukka mu 50% ku busobozi bwonna obuteekeddwa mu nkola eno, ate obusobozi obutereezebwa obw’amasannyalaze ezetaba mu AGC bukola ebitundu ebisukka mu 15% ku mugugu gw’enkola eno ogw’oku ntikko. Okusingira ddala, ku yuniti z’amaanyi ag’ebbugumu ezetaba mu AGC, amaanyi agagerekeddwa bwe gali P, okutwalira awamu ebanga ly’okulungamya amaanyi liba 50%P okutuuka ku 100%P; omuwendo gw’enkyukakyuka y’amaanyi ogusinga obunene buli ddakiika guli 3%P; obudde bw’okuddamu okulungamya omugugu bulina okuba wansi wa sikonda 30; era ku nsobi y’okulungamya ey’amaanyi, nga tutwala ekitundu ky’amasannyalaze ag’ebbugumu ekya 300MW ng’ekyokulabirako, ensobi y’okulungamya eri wansi wa 3MW, ate ensobi esinga obunene eri wansi wa 5MW.

 

Enkola ya AGC, nga bwe kiragibwa mu kifaananyi, okusinga erimu ekifuga AGC ku kifo we basindika omukutu gw’amasannyalaze, omukutu gw’okutambuza obudde obw’amazima-, ekitundu ekifuga ewala (RTU), ne DCS ya yuniti. Ekifo ky’okusindika emigugu ku mudumu gw’amasannyalaze, nga kyesigamiziddwa ku data y’ekiseera ekituufu-ku mugugu gwa giridi, embeera y’okukola kwa yuniti, ne frequency ya giridi, esindika emigugu okuva ewala eri yuniti, ne kikola ebiragiro bya AGC.

Ebiragiro bino biweerezeddwa ku RTU y’ekyuma ky’amasannyalaze nga biyita mu mukutu gw’okutambuza okuva ewala, gamba ng’okuyita mu mpuliziganya y’abasitula. RTU olwo etambuza ebiragiro bya AGC nga 4-20mA current signals eri DCS ya unit. DCS etereeza amaanyi gennyini agafuluma mu yuniti okusinziira ku kkomo ly’omugugu n’ebifo ebiteekebwawo omutindo gw’okukyusa omugugu, ng’erondoola ebiragiro bya AGC. Mu kiseera kye kimu, embeera ya yuniti entuufu-obudde, gamba ng’amaanyi amatuufu agafuluma, embeera y’okukola AGC, omugugu n’ekkomo ku muwendo gw’enkyukakyuka, ekyusibwa mu bubonero bwa 4-20mA abaweereza ne buweerezeddwa ku RTU. RTU olwo ekyusa embeera ya yuniti ey’ekiseera ekituufu-mu data ya telemetry, eweerezeddwa mu kifo ekisindika omukutu gw’amasannyalaze okuyita mu mukutu gw’okutambuza ogw’ewala nga ekozesa empuliziganya ya high-frequency carrier. N’olwekyo, AGC nkola ya kufuga okuva ewala ey’enkola y’okufulumya amasannyalaze, ezimbiddwa ku nkola ya kompyuta ey’okufuga n’okukung’aanya amawulire (SCADA), enkola y’okufuga okukwasaganya seti za jenereta, n’enkola ey’okutambuza amawulire eyeesigika ennyo.

Enkola ya AGC n’enkola eya bulijjo ey’okuddamu eya yuniti y’amaanyi ag’ebbugumu eragiddwa mu kifaananyi:

Nga empeereza ey’okuyambako esasulwa eweebwa amabibiro g’amasannyalaze eri omukutu gw’amasannyalaze, AGC (Automatic Generation Control) efugirwa emikutu gy’amasannyalaze egy’enjawulo egy’omu bitundu okuyita mu mateeka agakwatagana ag’okussa mu nkola mu bujjuvu ag’okuddukanya empeereza ey’okuyambako ey’omulembe oguyungiddwa ku mudumu-okuddukanya emirimu egy’omukutu-okuyungibwa ku mudumu (agayitibwa "amateeka gombi"). Amateeka gano gawa ebiragiro ebikwata ku nkola y’okubalirira omuwendo gw’emirimu n’okukebera empeereza ez’okuyambako ezisasulwa, omuli ne AGC. Nga tutwala "amateeka abiri" (2019 revised version) ku mabibiro g'amasannyalaze mu North China regional power grid ng'ekyokulabirako, ebiraga okwekenneenya yuniti za jenereta eziwa obuweereza bwa AGC mulimu omuwendo gw'amagoba K_An’omuwendo gw’emirimu gy’okulungamya K_p, nga K_peragiddwa mu nsengekera eno wammanga:

K_p=K₁×K₂×K₃

Mu nkola ya: